Unmasken: als je niet meer kan doen alsof
- Ella van der Naalt
- 28 jun
- 11 minuten om te lezen
In februari 2026 kreeg ik de diagnose autisme op dertigjarige leeftijd. Hoewel ik al een paar maanden dacht dat het misschien écht zo was, kwamen er toch veel twijfels en emoties omhoog. Ik had namelijk verwacht dat de diagnose mij rust zou brengen en bevestiging. Dat was ook zo, maar het was ook juist het begin van een nieuw proces: unmasken.
Unmasken is een proces waarin ik langzaam ontdek wie ik ben wanneer ik stop met aanpassen, pleasen, compenseren en mezelf voortdurend probeer af te stemmen op wat anderen verwachten.
Dat klinkt misschien eenvoudig. Gewoon jezelf zijn, toch?
Maar als je jarenlang hebt geleerd om bepaalde delen van jezelf te verbergen, voelt dat soms alsof je opnieuw moet leren lopen...
De afgelopen maanden heb ik veel gelezen over autisme, neurodiversiteit en maskeren. Twee boeken die me bijzonder hebben geraakt zijn Unmasked van Ellie Middleton en Unmasking Autism van Devon Price. Beide beschrijven hoe veel neurodivergente mensen onbewust strategieën ontwikkelen om "normaal" over te komen. Niet omdat ze oneerlijk zijn, maar omdat ze willen meedoen, erbij willen horen of negatieve reacties willen voorkomen.
Toen ik die verhalen las, vielen er veel puzzelstukjes op hun plek. In dit artikel lees je wat unmasken is, wie er zoal maskeren en hoe je het kunt herkennen.
Wat is maskeren?
Maskeren betekent eigenlijk dat je jouw gedrag aanpast om beter binnen de verwachtingen van je omgeving te passen. Natuurlijk doen we dit allemaal op een bepaald niveau, omdat we rekening willen houden met elkaar. Maar bij maskeren verlaat je als het ware je échte zelf. En dat kost heel erg veel energie.
Dat kan heel zichtbaar zijn, zoals oogcontact forceren, jezelf dwingen naar drukke sociale situaties te gaan of je enthousiasme inhouden. Maskeren komt vooral veel voor bij neurodivergente mensen of mensen die zich oververantwoordelijk voelen voor de groep/sfeer. Het is een vorm van 'toneel spelen' om zo normaal mogelijk over te komen.
Maar maskeren kan ook heel subtiel zijn...
voortdurend analyseren hoe je overkomt in je hoofd;
gesprekken achteraf eindeloos evalueren;
sociale situaties van tevoren oefenen of uitspelen in je hoofd;
altijd beschikbaar proberen te zijn;
je behoeften wegstoppen zodat anderen zich prettig voelen;
doorgaan terwijl je eigenlijk moe, overprikkeld of verdrietig bent;
kleding dragen die je irriteert;
de antwoorden geven waarvan je denkt dat anderen ze willen horen; etc.
Unmasken is niet alleen voor autistische mensen: want ook andere mensen kunnen maskeren
Steeds meer psychologen erkennen dat maskeren ook voorkomt bij andere vormen van neurodiversiteit, zoals ADHD, hoogbegaafdheid of hoogsensitiviteit. Daarnaast zie ik het bij veel mensen die zichzelf hebben geleerd om altijd sterk te zijn.
Mensen die doorgaan terwijl ze moe zijn zijn ook aan het maskeren. Vaak denken dat ze eerst moeten presteren voordat ze mogen ontspannen en deze mensen komen vaak in een staat van burn-out. Het zijn de mensen die voortdurend rekening houden met anderen, maar vergeten in te checken bij zichzelf... of het lastig vinden dat te voelen.
Waarom is unmasken (stoppen met maskeren) zo moeilijk?
Wanneer je bewust wordt van jouw maskeer-gedrag wil je waarschijnlijk meteen meer loslaten en stoppen. Maar in de praktijk is dat niet zo makkelijk en snel... helaas. Maar waarom is unmasken dan zo moeilijk? Omdat maskeren vaak jarenlang heeft voor je heeft gewerkt, in alle gebieden van je leven. Bovendien kan maskeren ook onbewust zijn.
Misschien heeft het je geholpen om vrienden te maken en heeft het ervoor gezorgd dat je succesvol werd op school of werk... dat je meer deed dan je eigenlijk aankon, of dat je het steeds 'nog net wel volhield.' Maskeren beschermde je misschien wel tegen afwijzing.
Het masker ontstond niet zomaar, want het had een functie. En daarom voelt unmasken soms alsof je een veiligheidsmechanisme loslaat... Veel mensen weten na het besef van maskeren niet goed meer wie ze zijn of wat ze nodig hebben. En dat kan spannend zijn.
Je kunt je dan gaan afvragen:
Vinden mensen me nog leuk?
Ben ik niet te veel?
Ben ik niet te gevoelig?
Ben ik niet te enthousiast?
Mag ik eigenlijk wel ruimte innemen?
Dat zijn heel normale vragen. Ze komen voort uit je beschermingsmechanismen: uit je masker. En je mag alle tijd en ruimte nemen om te ontdekken hoe dit bij jou werkt.
Unmasken (stoppen met maskeren) is vaak een proces van maanden of jaren
Zoals je wellicht begrijpt, ben ik aan de slag gegaan met een psycholoog om mijn autisme te leren begrijpen en te leren unmasken. Samen met mijn psycholoog kijk ik naar dit proces bij mezelf... en het is niet zo makkelijk als ik dacht.
Een van de belangrijkste dingen die ik heb geleerd, is dat unmasken niet iets is wat je in een weekend doet. Het duurt vaak maanden of jaren om te ontdekken hoeveel je maskeert - en hoe je dat loslaat.
Toen mijn psycholoog dan ook zei "dat doe je niet in een paar maanden", viel er een soort zwaarte van me af. Onbewust had ik mezelf alweer de verwachting gegeven dat ik meteen moest weten hoe autisme zich bij mij uitte. Ik verwachtte van mezelf dat ik meteen mijn masker volledig kon laten vallen... ik wist immers wie ik was... toch? (spoiler alert; nope.)
Nu ik 31 ben en we een paar maanden verder zijn, kan ik zeker zeggen dat ik meer over mezelf geleerd heb. Er zijn subtiele manieren waarop ik al unmask, zoals het inplannen van meer rust. Ook merk ik dat ik emoties makkelijker toelaat en soms meer stress kan laten zien aan de mensen om me heen. Het voelt heel kwetsbaar, maar het is wel heel belangrijk voor je gezondheid. Stoppen met maskeren is namelijk gezond.
Interessante cijfers
Onderzoek laat zien dat langdurig maskeren samenhangt met meer stress, uitputting, burn-outklachten, angst en depressieve gevoelens bij neurodivergente mensen. Ook blijkt dat veel autistische volwassenen pas op latere leeftijd worden gediagnosticeerd, juist omdat ze zo goed zijn geworden in het verbergen van hun verschillen.
Daarnaast beschrijven onderzoekers dat vrouwen en mensen die als meisje zijn opgegroeid gemiddeld vaker en intensiever maskeren, waardoor autisme soms jarenlang onopgemerkt blijft.
De precieze cijfers verschillen per onderzoek, maar de rode draad is duidelijk:
voortdurend doen alsof kost energie. Heel veel energie.
Praktische tips... Hoe begin je met unmasken?
Misschien lees je dit artikel en herken je het ook bij jezelf. Misschien ben je nieuwsgierig hoe maskeren bij jou eruit ziet, of wil je meer jezelf zijn. Dan geef ik je graag een aantal tips mee (tips die in ieder geval goed werken voor mij, en misschien dus ook voor jou). Want voor mij begint het niet met grote levensveranderingen. Het begint met kleine momenten van eerlijkheid...
1. Geef eerlijk aan wat je nodig hebt (en oefen ermee)
Misschien heb je meer rust nodig dan je toegeeft: dan is het belangrijk om dat te erkennen en te weten waarom je het nodig hebt. Dan is het belangrijk dat je ernaar luistert: ga bijvoorbeeld eens een keer eerder naar huis. Of zeg een afspraak af (en weet dat het ook oké is om je schuldig of ongemakkelijk te voelen in het begin).
Misschien wil je juist ergens langer over nadenken... en heb je meer tijd nodig dan anderen. Ook dan is het belangrijk om te weten: je behoeften zijn niet lastig. Ze zijn informatie over wat je nodig hebt.
Voor mij betekende dit onder andere...
- vragen om een stevige knuffel bij mijn vriend bij veel stress,
- vragen om verduidelijking als ik iets niet volledig begreep,
- vragen om de planning, zodat ik minder hoefde 'voor te bereiden' in mijn hoofd,
- uitleggen aan mensen (ook collega's en klanten) waarom ik eerder wegging,
- uitleggen aan familie dat ik liever wat vaker wil appen dan bellen (omdat bellen constante maskering is voor mij). etc.
2. Zeg wat er werkelijk door je heen gaat
Niet alles hoeft gedeeld te worden, maar probeer jezelf af te vragen: "Wat voel ik eigenlijk echt?"
En vervolgens:"Durf ik daar iets van uit te spreken?"
Zo kwam ik er achter dat ik veel automatischer mijn glimlach opzette dan ik wilde. Er zijn heel vaak momenten dat ik me overprikkeld of gestresst voelt - zeker in gezelschap. En dat durven laten zien en durven vertellen, heeft me heel veel ontlading opgeleverd. Bovendien merk ik ook dat mijn vrienden meer begrip voor me hebben als ik het zichtbaar maak.
Omdat ik zelf nog in het begin van mijn unmask-journey zit, merk ik ook dat er vaak een imposter syndroom omhoog komt. Dan vraagt mijn hoofd zich af of het wel allemaal zo serieus is, of ik het niet gewoon bedenk, of ik niet gewoon nog even kan doorduwen. Het imposter syndroom komt heel veel voor als je begint met unmasken: en de gedachten die erbij horen zijn niet waar, ze zijn resultaat van jarenlang doen alsof.
3. Oefen met nee zeggen: ook als het ongemakkelijk voelt
Nee zeggen kan als een antwoord op een vraag, maar nee zeggen kan ook veel subtieler in de dingen die je doet (of niet doet). Het is de basis van je grenzen; en laten grenzen nou extra belangrijk zijn voor sensitieve mensen zoals jij en ik ;) Nee zeggen kan bijvoorbeeld in de vorm van een afspraak afzeggen (ook als het last minute is.)
Of van gedachten veranderen (ook als je eerder iets anders zei). Nee zeggen kan ik allerlei vormen en maten: en grenzen aangeven is geen afwijzing van de ander. Ook niet als de ander zich wel afgewezen vóelt. Nee zeggen is juist een vorm van zorg voor jezelf: en soms begrijpt niet iedereen dat volledig.
Het is ook helpend om jezelf toestemming te geven hiermee te oefenen... en het is niet jouw taak om iedereen tevreden te stellen of te bevestigen. Dat was de taak van je masker - die jij nu langzaam loslaat.
4. Geef jezelf meer tijd en reageer niet meteen
Voor mij is een groot deel van unmasken, mijn eigen ritme leren kennen. Zo heb ik ontdekt dat ik meer tijd en ruimte nodig heb dan veel mensen om me heen. Na een evenement heb ik vaak 2 of 3 dagen nodig om weer bij te komen. In die dagen doe ik rustige activiteiten en ben ik meer alleen. Vroeger ging ik gewoon door, maar daar kreeg een burn-out van ;)
dat gaan we dus niet meer doen.
Maar jezelf tijd geven, kan ook op andere manieren. Bijvoorbeeld:
Je hoeft niet altijd bereikbaar te zijn en op te nemen.
Je hoeft niet direct terug te appen.
Je hoeft niet voortdurend beschikbaarheid te bewijzen.
Je hoeft niet meteen antwoord te geven op een vraag; maar je mag even nadenken, en aangeven dat je tijd nodig hebt.
Je hoeft niet meteen te weten hoe unmasken voor je werkt; maar je mag het zien als een ontdekkingstocht.
5. Stop met gesprekken repeteren of analyseren (I know, het is heel lastig)
Veel maskerende mensen voeren complete gesprekken in hun hoofd.... Voor mij is dat ook het geval. Het is iets wat ik niet bewust kies, maar gewoon automatisch in mijn hoofd langskomt. Nu weet ik dat het onderdeel is van mijn autisme. Maar veel mensen herkennen het misschien wel... Gesprekken die nog terugkomen als je eenmaal thuis bent: soms urenlang. Of juist fantaseren en visualiseren over situaties die misschien nooit plaatsvinden; waarin je gesprekken oefent en je antwoorden klaar wil hebben (komt ook vaak omhoog als je iets spannend vind).
Inmiddels heb ik van mezelf geaccepteerd dat mijn hoofd zo werkt. En soms is het ook heel helpend. Maar het kost ook energie: en je hoeft er niet altijd in mee te gaan. Dat vraagt een bepaalde vorm van mindfulness: Als je het opmerkt, probeer dan zachtjes terug te keren naar het hier en nu en jezelf compassie te geven.
6. Geef jezelf toestemming en accomodatie
Zoals jij misschien ook wel herkent, kan het heel kwetsbaar voelen om te beginnen met unmasken. Je staat jezelf eindelijk toe om andere behoeftes te hebben en uit te spreken. Je laat de gevoelige kanten meer omhoog komen... en dat is eng en onwennig. Omdat ik een vrouw van 31 ben, heb ik de verwachtingen van mezelf dat ik 'volwassen dingen doe.' Dat is een onbewuste vorm van conditionering die mijn masker goed in stand kan houden. Maar toen ik een half jaar geleden begon met unmasken ontdekte ik ook; ik wil graag meer mezelf zijn. En daar zit ook veel speelsheid en zachtheid in.
Zo kocht ik bijvoorbeeld een zwaarteknuffel die me geruststelde als ik 's avonds op de bank zat te ontprikkelen. Ik maakte een 'sensory bag' met oordopjes, fidgets, kauwgum en alles wat ik nodig heb voor ontspanning. Ik kocht de 'sunflower lanyard' en ging oefenen met het dragen van de kaart; eerst alleen in het bos, toen op drukke festivals.
Het voelde vaak ongemakkelijk - en alsof ik ineens een client was. Dat is weer dat imposter syndroom. Maar wat ik mezelf probeerde te vertellen, was ook dit:
Je kunt als volwassene nog steeds behoefte hebben aan bepaalde hulpmiddelen of steun. Dat maakt je niet minder volwassen: dat maakt je meer jezelf.
7. Laat je enthousiasme bestaan: en herken het als superkracht
Als je hebt geleerd om jezelf jarenlang stiller, kleiner, groter, volwassener te maken... dan vergeet je ook een essentieel onderdeel van jezelf. Want unmasken kan ook juist het laten zien van je (kinderlijk) enthousiasme zijn!
Misschien wordt jij heel erg blij van een speciale interesse, zoals je favoriete boek/film/muziek. Of misschien ben je heel erg blij als je een kat op straat tegenkomt, of een mooie plek in de natuur ziet. En dat zijn momenten dat je jezelf niet hoeft in te houden; de wereld heeft meer verwondering nodig!
Tegenwoordig probeer ik mezelf eraan te herinneren dat mijn enthousiasme niet iets is wat verborgen hoeft te worden. Ik kan geregeld huilen van geluk; als ik een hele fijne dag heb gehad. Ik kan heel erg enthousiast praten en dansen als ik ineens weer mijn lieve katje zie. Ik kan wapperend en zingend door het huis lopen als ik een goeie dag heb. En dat is ook onderdeel van mij.
8. Verminder prikkels
Als je begint met het unmask-proces, kost het ook veel energie. Er is heel veel groei gaande en dat is niet voor iedereen zichtbaar. Inmiddels zorgt het unmask-proces er bij mij voor dat ik me veel bewuster wordt van wat ik al die tijd onderdrukte... en dat is overweldigend;
waar ik vroeger gewoon alle kleding droeg, voel ik nu elk labeltje en stikseltje,
waar ik vroeger gewoon alle kroegen en restaurants in ging, voel ik nu hoe mijn hoofd overvol raakt en spanning toeneemt,
waar ik vroeger gewoon ja zei op alles, voel ik nu spanning als mijn agenda te vol is,
waar ik vroeger gewoon deed alsof ik alles begreep, voel ik nu dat ik veel interactie verwarrend en onduidelijk vind.
Het lijkt zo voorspelbaar, maar ook het unmasken kost bakken met energie. Dat is heel logisch, want je bent jezelf als het ware opnieuw aan het leren kennen!
Als je dus begint met het proces van unmasken, weet dan ook dat het misschien veel energie kost; zeker in het begin... Unmasken is niet voor iedereen zichtbaar, maar het is ook heel hard werken. Daarom is het belangrijk dat je ook weet hoe je ontprikkelt. Slaap, rust, stilte, natuur en herstelmomenten zijn extra belangrijk als je begint met unmasken. Je bent namelijk (onzichtbaar) heel hard aan het werk.
Voel jij dat je dingen niet kunt die je vroeger wel kon, neem dat dan serieus. Het is oké om eerst in een staat van 'regressie' en overgevoeligheid te komen: je bent voor het eerst écht aan het voelen wat er in je zit.
Tot slot
Voor mij voelt unmasken niet als iemand anders worden... ook niet als het voor een ander wel zo lijkt. Voor mij voelt unmasken als een vorm van thuis komen: omdat ik eindelijk minder energie steek in wie ik denk dat ik zou moeten zijn.
Unmasken is niet het creëren van een nieuwe zelf... Maar het voorzichtig terugvinden van degene die er altijd al was. En als je aan het begin van dat proces staat, weet dan dit:
Je hoeft nergens haast mee te hebben.
Je hoeft niets te bewijzen.
Je mag rusten.
Je mag experimenteren.
Je mag terugvallen.
Je mag opnieuw beginnen. Je hoeft nog niet alle antwoorden te hebben (ook niet over een paar maanden).
En bovenal:
Je mag jezelf steeds een beetje meer ruimte geven om echt aanwezig te zijn. 🌿
Dankjewel voor het lezen, Liefs Ella
Opmerkingen