Van participatiemaatschappij naar relationele samenleving

De rol van communitywerk in de komende vijf jaar

door Ella Gaia

De afgelopen tien jaar hebben we gesproken over de participatiemaatschappij: een samenleving waarin mensen meer verantwoordelijkheid dragen voor zichzelf, voor elkaar en voor hun leefomgeving. Zorg werd informeler, netwerken belangrijker, en gemeenschappen kregen een grotere rol.

Maar wat ik nu voel en zie, is dat we op een nieuw kantelpunt staan.

De participatiemaatschappij zoals die bedoeld was – actief, zelfredzaam, betrokken – is voor veel mensen verworden tot een samenleving van overbelasting, versnippering en een stille eenzaamheid.

We zijn “mee gaan doen”, maar vaak zonder bedding. Zonder ritme. Zonder veilige plekken om mens te zijn.

Ik geloof dat we de komende vijf jaar bewegen van een participatiemaatschappij naar een relationele samenleving: een samenleving waarin verbinding, emotionele veerkracht en gemeenschapszin geen bijzaak meer zijn, maar een basisbehoefte.

En precies daar krijgt community-werk een nieuwe betekenis.

En daar vertel ik je graag meer over. Als facilitator en community developer zie ik de verschuiving dagelijks in mijn werk. Daarnaast heb ik een extra voelspriet voor patroon-herkenning. Ik geloof dat onze maatschappij verandert: en dat het de positieve kant op gaat.

Wat ik zie verschuiven in de samenleving

In mijn werk als facilitator, begeleider en community bouwer zie ik een aantal patronen die zich steeds duidelijker aftekenen:

1. Toenemende behoefte aan echte ontmoeting Digitalisering en individualisering hebben ons veel gebracht, maar ook vervreemding. Mensen verlangen niet alleen naar activiteiten, maar naar gezien worden. Naar plekken waar je niet hoeft te presteren, maar mag landen.

Community’s worden minder functioneel (“we doen iets samen”) en meer relationeel (“we dragen elkaar”).

2. Meer mentale en emotionele uitputting Burn-out, neurodiversiteit, angstklachten en existentiële vragen worden zichtbaarder. Niet omdat mensen zwakker zijn, maar omdat systemen niet meer passen bij onze gevoeligheid en complexiteit.

De komende jaren verschuift de vraag van: “Hoe functioneren we beter?” naar: “Hoe leven we menselijker?” 3. Terugkeer naar kleinschaligheid Grootschalige instituten verliezen vertrouwen. En mensen zoeken steeds vaker naar:

• lokale initiatieven

• buurtgemeenschappen

• cirkels

• vaste groepen

• herkenbare gezichten
  

Niet omdat we terug willen naar vroeger, maar omdat we opnieuw willen leren hoe nabijheid werkt. We beseffen ons de waarde van offline samen zijn.

4. Spiritualiteit wordt aardser Zingeving verschuift van abstract naar belichaamd:

• wandelen

• samen eten

• stilte

• rituelen

• natuur

• eenvoudige praktijken
  

Minder “hoog bewustzijn”, meer: hoe leef ik dit in mijn lichaam en relaties?

foto door Coen Koppen

De nieuwe rol van communitywerk

Communitywerk wordt in deze beweging geen extraatje, maar een sociale infrastructuur.

Niet alleen:

• organiseren

• verbinden

• activeren

• aanjagen

Maar ook steeds meer:

• veiligheid creëren

• ritme brengen

• bedding bieden

• betekenis helpen verwoorden

  
  

Ik zie communitywerk steeds meer als sociale zorg zonder diagnose.

Een plek waar mensen:

• zichzelf mogen zijn

• niet hoeven te bewijzen

• niet opgelost hoeven worden

• wel gedragen worden

Wat vraagt dit van ons als facilitators?

In de komende vijf jaar vraagt het facilitatorschap juist ook om een andere houding dan alleen methodiek of programma’s.

1. Minder ‘doen’, meer ‘dragen’ Facilitators worden geen projectleiders, maar:

• hoeders van ruimte

• bewakers van veiligheid

• spiegels van menselijkheid

  
  

Het gaat minder om wat je aanbiedt, en meer om wie je bent in de groep.

Het gaat om transparantie, échtheid.

2. Kunnen werken met emotie en kwetsbaarheid

We begeleiden geen oppervlakkige ontmoetingen meer, maar processen van:

• rouw

• woede

• eenzaamheid

• verlangen

• hoop
  

Dat vraagt om eigen innerlijk werk. Immers; wie geen bedding heeft in zichzelf, kan geen bedding zijn voor anderen.

3. Rituelen en herhaling introduceren Mensen hebben geen losse workshops nodig, maar terugkerende momenten:

• maandelijkse cirkels

• vaste wandelingen

• gezamenlijke seizoensmomenten

• herkenbare structuren

Community ontstaat niet in een eenmalige "top down" bijeenkomst, maar in herhaling en vertrouwen.

4. Inclusief en zacht leiderschap De facilitator van de toekomst is geen expert boven de groep, maar een deelnemer met overzicht. Iemand die:

• uitnodigt

• luistert

• afstemt

• bijstuurt

• ruimte laat
  

Leiderschap wordt relationeel in plaats van hiërarchisch.

Mijn hoopvolle blik vooruit

Ik geloof dat we aan het begin staan van een cultuurverschuiving: van individualisme naar verbondenheid van snelheid naar ritme van prestatie naar aanwezigheid

Communitywerk wordt daarin een vorm van maatschappelijke genezing.

Niet groots en heroïsch, maar:

• in buurthuizen

• in tuinen

• in cirkels

• in kleine groepen

• in echte gesprekken
  

De facilitator van de komende jaren is iemand die durft te zeggen:

“Ik heb het ook niet allemaal opgelost, maar ik blijf aanwezig.”

En misschien is dat wel precies wat deze tijd nodig heeft: mensen die ruimte kunnen houden voor wat zich aandient, zonder het meteen te willen fixen.

Ben jij benieuwd naar community development bij Ella Gaia?

Kijk dan ook eens op https://www.ellagaia.com/community of plan jouw training in met je team.

Dankjewel voor het lezen,

liefs Ella