Wat is paganisme en folklore precies?

Paganisme in Nederland: de magie van folklore, natuur en oude tradities..

Paganisme, folklore, tradities...? Wat is dat allemaal? En bestaat dat ook in Nederland?

Wanneer we denken aan oude tradities, denken we misschien aan verre landen, mysterieuze tempels of oude beschavingen... Maar ook in Nederland hebben we een rijke geschiedenis vol verhalen, gebruiken en rituelen die verbonden zijn met de natuur. En ook in Nederland bestaan nog mensen die zichzelf als paganist zien of folklore in leven houden.

Lang voordat onze voorouders een kalender hadden zoals wij die nu kennen, leefden mensen mee met de seizoenen. Ze keken naar de stand van de zon, de maan, het ritme van planten en dieren en de veranderingen in het landschap.

Deze oude verbinding met de natuur vinden we terug in folklore (verhalen) en in het moderne paganisme (natuurreligie). Maar wat betekenen deze woorden eigenlijk? Dat leg ik je graag uit in dit artikel.

Wat is paganisme?

Het woord paganisme komt van het Latijnse paganus, wat oorspronkelijk "bewoner van het platteland" betekende. Later werd het gebruikt als verzamelnaam voor mensen die niet het christendom volgden.

Tegenwoordig wordt paganisme vaak gebruikt als een brede term voor spirituele stromingen die inspiratie halen uit oude natuurreligies en voorchristelijke tradities.

Paganisme is een verzamelnaam voor natuurreligie(s), een aantal voorbeelden hiervan zijn:

• Wicca

• moderne hekserij (new age)

• druïdische tradities

• heidense natuurspiritualiteit

• Germaanse tradities

• Keltische tradities

• maar ook provinciale tradities... denk aan de Drentse knieperties die symbool staan voor oud & nieuw (zijn ook heel lekker trouwens...)
  

Wat veel paganistische stromingen gemeen hebben, is de verbinding met:

• de natuur

• de seizoenen

• de maan

• de zon

• de elementen

• de cycli van geboorte, groei, verval en wedergeboorte

Voor veel moderne paganisten is spiritualiteit niet iets dat losstaat van het dagelijks leven, maar juist iets dat verweven is met hoe je leeft, eet, creëert en verbinding maakt met de wereld om je heen. De meeste paganisten zijn opgevoed met oude rituelen en gebruiken die ze meekrijgen van ouders en voorouders.

Wat is folklore?

Folklore betekent letterlijk: de kennis en gebruiken van het volk. Het gaat over de verhalen, sprookjes, tradities, rituelen en gewoonten die generaties lang zijn doorgegeven. Folklore vind je in boeken, maar ook in muziek of theater.

Folklore vind je overal terug:

• volksverhalen en legendes

• oude feestdagen

• plantenkennis

• seizoensrituelen

• beschermingsrituelen

• gebruiken rondom geboorte, huwelijk en overlijden

• verhalen over natuurwezens, geesten en voorouders

  
  

Veel folklore ontstond in een tijd waarin mensen dichter bij de natuur leefden. De wisseling van de seizoenen had toen nog, directe invloed op het dagelijks bestaan... dat zijn we met de tijd een beetje verloren als mensen.

Een goede oogst betekende voedsel en overleven: en natuurlijk werd dat gevierd. De terugkeer van de zon betekende nieuw leven! Maar de herfst betekende dat het tijd was om los te laten (zoals de bomen dat ook doen) en je klaar te maken voor de rust die in de winter komt. Hierdoor kregen natuurlijke momenten een diepere betekenis.

Het oude jaarwiel in Nederland

Hoewel het Keltische jaarwiel tegenwoordig vooral bekend is binnen paganistische kringen, zien we ook in Nederlandse tradities sporen van deze oude verbinding met de seizoenen.

Denk bijvoorbeeld aan:

Midwinter en de terugkeer van het licht

Rond de winterzonnewende vierden veel Europese volkeren de terugkeer van het licht. Later werden deze tradities verweven met kerst. De symboliek van groenblijvende takken, kaarsen en vuur vinden we nog steeds terug in onze wintertradities.

Sint-Jan en de zomerzonnewende

Rond 21 juni, de langste dag van het jaar, werden vroeger op veel plekken vuurrituelen gehouden. Het Sint-Jansvuur is daar een bekend voorbeeld van. Vuur stond bijvoorbeeld symbool voor bescherming, reiniging en de kracht van de zon.

Oogstfeesten

Onze voorouders vierden de oogst met dankbaarheid en gezamenlijke maaltijden. Brood, graan en vruchten stonden centraal. Het moderne paganistische jaarfeest Lammas (1 aug) sluit hier bijvoorbeeld bij aan: een moment om stil te staan bij wat de aarde en het leven ons schenken.

Nederlandse folklore en de natuur

Nederland lijkt misschien een klein en modern land, maar onder onze voeten ligt een enorme laag aan verhalen. Van oude bossen en heilige bronnen tot sagen over witte wieven, kabouters en natuurgeesten...

In verschillende delen van Nederland bestaan verhalen over plekken waar de grens tussen de zichtbare en onzichtbare wereld dun zou zijn. Of je deze verhalen letterlijk gelooft of ziet als symboliek: ze vertellen iets over onze relatie met de natuur.

Ze herinneren ons eraan dat het landschap niet alleen bestaat uit grond, bomen en water, maar ook uit herinneringen, verhalen en betekenis.

Waarom groeit de interesse in paganisme?

Steeds meer mensen voelen een verlangen om opnieuw verbinding te maken met de natuur.

In een wereld vol technologie, snelheid en constante prikkels zoeken mensen naar vertraging.

Naar ritme en naar betekenis. Het paganisme biedt voor sommige mensen een manier om opnieuw stil te staan bij de natuurlijke cycli van het leven. Niet door terug te gaan naar het verleden, maar door oude wijsheid opnieuw te verweven met het moderne leven. Een kaars aansteken tijdens een nieuwe maan of een wandeling maken tijdens de wisseling van de seizoenen. Een altaartje maken met gevonden natuurschatten...Dankbaarheid voelen voor het eten op je bord. Het zijn kleine momenten die je herinneren aan iets groters.

(c) Ella Gaia

Paganisme is thuiskomen in de natuur

De kern van paganisme is dit: Herinneren dat we onderdeel zijn van de aarde... dat we onderdeel zijn van iets groters, ouders. Niet boven de natuur staan, maar er juist mee verbonden zijn.

En de seizoenen leven in ons lichaam. De maan beïnvloedt de wereld om ons heen. De natuur laat ons zien dat alles cyclisch is. Er is een tijd om te groeien; een tijd om te bloeien. Maar er is ook een tijd om los te laten... een tijd voor diepe rust en daarna een tijd om opnieuw te beginnen.

De oude tradities van onze voorouders nodigen ons uit om opnieuw te luisteren. Naar de aarde en de seizoenen. En misschien ook een beetje naar onszelf.

Journalvragen: jouw verbinding met folklore en paganisme

• Welke natuurtradities of gebruiken uit mijn familie of omgeving ken ik?

• Welke seizoenen voel ik het sterkst in mijn lichaam? Waarom?

• Welke oude verhalen of symbolen spreken mij aan?

• Waar verlang ik naar meer verbinding met de natuur?

• Welke kleine rituelen helpen mij om bewuster te leven?

• Welke tradities zou ik zelf willen creëren?

  
  

Verder lezen binnen Ella Gaia

Wil je meer ontdekken over paganisme en het Keltische jaarwiel? Bekijk de blogartikelen onder categorie 'paganisme' en 'folklore'. Laat je inspireren en lees mee!

Dankjewel voor het lezen,

liefs, Ella